Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε το ψήφισμα A/80/L.104, που κατέθεσε το Τόγκο εκ μέρους της Αφρικανικής Ομάδας, με 164 ψήφους υπέρ, 1 κατά (ΗΠΑ) και 6 αποχές (Εσθονία, Γεωργία, Λιθουανία, Μολδαβία, Σερβία, Ουκρανία) που συνιστά σε κράτη, σχολεία και τεχνολογικές εταιρείες να υιοθετήσουν χάρτες όπου η γη να παρουσιάζεται με το ακριβές μέγεθος των κρατών, και όχι όπως τώρα που η πλέον διαδεδομένη παρουσίαση (με την Μερκατορική προβολή) αλλοιώνει ουσιαστικά τα μεγέθη των κρατών πριμοδοτώντας ορισμένα και μειώνοντας άλλα ακόμα και ηπείρους όπως η Αφρική.

Γυρνάω πίσω στα βασικά που έμαθα στα πρώτα φοιτητικά μου χρόνια. Θα τα παραθέσω με απλουστευμένο τρόπο χωρίς μαθηματικά (τα οποία να ξέρετε είναι αρκετά βαριά)

Ξεκινάμε με το ότι η Γη είναι σφαιρική και όχι επίπεδη. Η μεταφορά της σφαιρικής επιφάνειας της Γης σε επίπεδο χάρτη είναι μαθηματικά αδύνατη χωρίς παραμόρφωση. Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αυτή η μεταφορά (γιατί μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους) την ονομάζουμε προβολή διότι προβάλουμε κάθε σημείο της σφαιρικής επιφάνειας σε μία επίπεδη επιφάνεια. Στον χάρτη.

Καμία προβολή δεν μπορεί ταυτόχρονα να διατηρήσει και τα σχήματα, και τα εμβαδά, και τις αποστάσεις, και τις κατευθύνσεις. Κάθε προβολή θυσιάζει κάτι για να διαφυλάξει κάτι άλλο.

Ακριβώς για αυτό τον λόγο όλοι οι χαρτογράφοι ταξινομούν τις προβολές σε ομάδες ανάλογα με το τι διατηρούν ακριβές.

Οι σύμμορφες (π.χ. Mercator η πλέον διαδεδομένη) διατηρούν γωνίες και σχήματα αλλά διογκώνουν τα εμβαδά μακριά από τον Ισημερινό·

Οι ισοδύναμες (π.χ. Equal Earth αυτήν που προτείνει ο ΟΗΕ) διατηρούν τις αναλογίες των εμβαδών αλλά παραμορφώνουν τα σχήματα και τις αποστάσεις

Οι ισαπέχουσες (π.χ. Equidistant Conic) διατηρούν τις αποστάσεις μόνο κατά μήκος συγκεκριμένων γραμμών και παραμορφώνουν όλα τα υπόλοιπα

Οι συμβιβαστικές (π.χ. Winkel Tripel την χρησιμοποιεί το National Geographic) δεν διατηρούν τίποτα απόλυτα ακριβές, αλλά μοιράζουν την παραμόρφωση για να «φαίνεται» ο χάρτης πιο ισορροπημένος – φυσικός.

Βλέποντας τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει ούτε ακριβής χάρτης οπότε ούτε και σωστός. Ο κάθε χάρτης επιλέγεται να χρησιμοποιηθεί ανάλογα με την ακρίβεια που απαιτεί η χρήση του.

Ναι θα μου πείτε αφού είναι θέμα επιλογής τότε έχουν δίκιο αυτοί που λένε ότι η επικράτηση της Μερκατορικής προβολής είναι πολιτικό θέμα λόγω επιβολής του Δυτικού προτύπου στον υπόλοιπο κόσμο.

Για να δούμε όμως γιατί πραγματικά επικράτησε αυτή (που σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται και παράξενο να επιλέγω κάτι που παραμορφώνει τόσο πολύ το μέγεθος) και να διατηρεί το σχήμα.

Ο Gerardus Mercator δημοσίευσε την προβολή του το 1569 λύνοντας ένα πολύ συγκεκριμένο πρακτικό πρόβλημα της ναυσιπλοΐας. Σε αυτόν τον χάρτη αν τραβήξεις, μια ευθεία γραμμή ανάμεσα σε δύο λιμάνια και μετρήσεις την γωνία που τέμνει αυτή η ευθεία τους μεσημβρινούς είναι σταθερή και αν κρατήσεις αυτήν την γωνία στην πυξίδα του σκάφους θα φτάσεις 100% στον προορισμό σου (σταθερή γωνία πυξίδας – λοξοδρομία). Ένας τιμονιέρης μπορούσε να χαράξει την πορεία με χάρακα, να κρατήσει την πυξίδα σταθερή, και να φτάσει στον προορισμό χωρίς συνεχείς διορθώσεις στο τιμόνι

Η προβολή επικράτησε για 500 τόσα χρόνια επειδή έλυνε αυτό το πρόβλημα καλύτερα από κάθε εναλλακτική, όχι επειδή κάποιος φορέας «αποφάσισε» επίσημα να την επιβάλει. Και θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται και για τα υπόλοιπα τουλάχιστον 500. Δεν νομίζω ότι οι καπετάνιοι σε όλο τον κόσμο και οι ιστιοπλόοι να την αλλάξουν. Παρόλο που χρησιμοποιούν GPS

Όμως είναι χρήσιμη και βολική και στην ψηφιακή εποχή για ανάλογους τεχνικούς λόγους: η παραλλαγή Web Mercator υιοθετήθηκε από Google Maps, OpenStreetMap και άλλες εταιρίες και υπηρεσίες επειδή, ως σύμμορφη προβολή, διατηρεί τα τοπικά σχήματα και τις γωνίες ορθές σε κάθε επίπεδο ζουμ επιτρέπει με απλά μαθηματικά να χωριστεί ο χάρτης σε τετράγωνα πλακίδια (tiles).

Μην νομίζετε ότι η πολιτικοποίηση του θέματος είναι καινούρια. Το 1973 ο Γερμανός ιστορικός Arno Peters παρουσίασε την προβολή Peters (ισοδύναμη, με ίδια χαρακτηριστικά με αυτήν που υιοθετήθηκε από τον ΟΗΕ) αναφέροντας ρητά ως διόρθωση μιας «ευρωκεντρικής» χαρτογραφίας, πυροδοτώντας έντονη διαμάχη. Οι χαρτογράφοι εξοργίστηκαν με τον Peters επειδή χρησιμοποίησε επιθετικό μάρκετινγκ και παρουσίασε τον χάρτη του ως τη «μόνη δίκαιη λύση», παραγνωρίζοντας ότι υπήρχαν ήδη δεκάδες άλλες ισεμβαδικές προβολές και ότι παρουσίασε ως δικό του, ένα ακριβές αντίγραφο της προβολής James Gall του 1855.

Βέβαια υπάρχει και κάτι σημαντικό πίσω από αυτή την διαμάχη η οποία όπως φαίνεται και από τις αναρτήσεις που είδα ότι συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ανάδειξε το ότι οι χάρτες δεν είναι απλώς τεχνικά εργαλεία διότι μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, ιδιαίτερα όταν αποτελούν μέρος της εκπαίδευσης από μικρή ηλικία. Για αυτό το λόγο προσωπικά για τους σχολικούς χάρτες είμαι υπέρμαχος της προβολής που έχει υιοθετήσει το National Geographic (την συμβιβαστική Winkel Tripel)

Εκεί που διαφωνώ είναι σε αυτά που διαβάζω δηλαδή ότι «ο ΟΗΕ επιτέλους διόρθωσε ένα λάθος αιώνων» διότι απλοποιεί μια πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετη. Δεν υπήρξε ποτέ ένα «λάθος» προς διόρθωση.

Υπάρχει μια προβολή που επικράτησε εδώ και 500 χρόνια επειδή έλυνε ένα συγκεκριμένο πρακτικό πρόβλημα ναυσιπλοΐας και αργότερα ψηφιακής χαρτογράφησης, και μάλιστα χωρίς ποτέ να υπάρξει κεντρικός σχεδιασμός ή δηλωμένη πολιτική πρόθεση.

Αντίθετα η απόφαση του ΟΗΕ, είναι μία ρητά πολιτική πράξη ενός οργάνου, διατυπωμένη σε γλώσσα επανόρθωσης και «αποαποικιοποίησης» και αμέσως αμφισβητούμενη σε πολιτική βάση από άλλα κράτη. Το ότι μια νέα προβολή διορθώνει μια συγκεκριμένη παραμόρφωση (τα εμβαδά) δεν τη μετατρέπει σε «τον σωστό χάρτη» αλλά απλώς επιλέγει να διατηρήσει άλλη ιδιότητα, με το δικό της κόστος (π.χ. τα ζητήματα παραμόρφωσης σχημάτων και οι αμφισβητούμενες εδαφικές απεικονίσεις που ήδη ανέδειξε η ψηφοφορία).

Και αυτό φαίνεται και από την νομική ανάλυση της απόφασης που σημειώνει ρητά ότι πρόκειται για «πολιτική, εκπαιδευτική και αποαποικιοποιητική αιτιολόγηση», όχι νομική ή αμιγώς επιστημονική. Έρχεται δηλαδή με ρητά διακηρυγμένο πολιτικό περιεχόμενο, όχι για διαπίστωση ενός αντικειμενικού «λάθους» που διορθώνεται τεχνικά.

Και προφανώς υπήρξε και αντίδραση από κράτη στην ψηφοφορία η οποία ανέδειξε το ότι η «διόρθωση» δεν είναι πολιτικά ουδέτερη. Δεν πάω στις ΗΠΑ. Ας δούμε την Ουκρανία που απείχε επειδή η απεικόνιση των κατεχόμενων εδαφών της στην προβολή Equal Earth θεωρήθηκε ότι θίγει ζητήματα κυριαρχίας. Δηλαδή η αλλαγή προβολής δημιούργησε αμέσως νέες πολιτικές αντιπαραθέσεις, αντί να τις εξαλείψει.

Συμπερασματικά η αργή επικράτηση της Mercator και η ραγδαία υιοθέτηση της Equal Earth, επιβεβαιώνουν ότι κάθε χάρτης είναι μια επιλογή, όχι μια αντικειμενική αλήθεια ωστε να μπορέσουμε να τον ονομάζουμε σωστό. Επίσης έδειξε, ότι η επιλογή του ΟΗΕ είναι πολύ πιο πολιτική από όσο ήταν η επικράτηση της Mercator όπως πολλοί πιστεύουν.