Οδηγήθηκα στις παρακάτω σκέψεις με αφορμή ένα e-mail που μου κοινοποιήθηκε για την εκδήλωση που συνδιοργανώνουν ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Νομού Αχαΐας και η εφημερίδα Πελοπόννησος για την ανάπλαση του Παλαιού Λιμένα Πατρών.

Σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται (και για να είμαι ειλικρινής και εγώ έτσι το είδα) ως μία συμβολική κίνηση ενός επιστημονικού (αλλά και συνδικαλιστικού φορέα) η οποία με την συμβολή μιας εφημερίδας προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο για το θέμα της ανάπλασης του παραλιακού μετώπου της πόλης.

Ως εδώ καμία αντίρρηση. Θα μπορούσε μάλιστα να είναι μία καλή ευκαιρία για έναν ουσιαστικό διάλογο για τις διαδικασίες σχεδιασμού, τον τρόπο άρσης των συγκρούσεων και των προβλημάτων που δημιουργούν διαφορετικές χρήσεις μέσα στην πόλη, παραδείγματα καλών πρακτικών αλλά και παραδείγματα αποτυχημένων σχεδιασμών από όλο τον κόσμο. Πολύ ενδιαφέρον θα είχε πραγματικά. Διάλογος ουσίας που θα μπορούσε να οδηγήσει κάπου.

Όλα τα παραπάνω κατέρρευσαν στην κυριολεξία σε ελάχιστα δευτερόλεπτα όταν διάβασα το περιεχόμενο της ανοιχτής επιστολής προς τον δήμο και τους πολίτες και αποφάσισα αμέσως να γράψω δημόσια τις σκέψεις μου όταν είδα το περιεχόμενο του ερωτηματολογίου που καλούνται να απαντήσουν για το θέμα φορείς και πολίτες.

Θα σταθώ μόνο σε δύο σημεία (θα μπορούσα και σε περισσότερα) τα οποία τα θεωρώ ιδιαιτέρως σοβαρά και αναδεικνύουν την παθογένεια όχι μόνο της πόλης αλλά και της χώρας η οποία έχει οδηγήσει στην καταστροφή της δομής των πόλεων μας, του αστικού σχεδιασμού και την υποβάθμιση της αισθητικής αλλά και της ανυπαρξίας προβολής του ίδιου του αρχιτεκτονικού έργου.

Το πρώτο σημείο αφορά την ανοιχτή επιστολή και συγκεκριμένα το σημείο “Θα μας προτείνουν οι  καθ΄ ύλην αρμόδιοι (αρχιτέκτονες) την νέα διαμόρφωση και όχι ο κάθε απλά ενδιαφερόμενος που δεν γνωρίζει σφαιρικά το θέμα και προτείνει αποσπασματικές ιδέες που εξυπηρετούν μονόπλευρα συγκεκριμένα συμφέροντα.”

Από πότε η αρχιτεκτονική ως επιστήμη και οι αρχιτέκτονες ειδικότερα, ανάγονται ως οι καθ’ ύλην αρμόδιοι για τον σχεδιασμό και λειτουργία μιας περιοχής της πόλης? Σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου συμπεριλαμβανομένης και του Ελληνικού Κράτους τέτοιου είδους σχεδιασμοί εκπονούνται από διεπιστημονικές ομάδες που συμμετέχουν αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, συγκοινωνιολόγοι, οικονομολόγοι, περιβαλλοντολόγοι οι οποίοι μάλιστα πολλές φορές διευρύνονται και με πιο εξειδικευμένες ειδικότητες όπως κοινωνιολόγους, πολιτικούς επιστήμονες κ.λ.π.

Και ο απλός ανυποψίαστος πολίτης αν ανατρέξει στον σχεδιασμό του  του παραλιακού μετώπου της Βαρκελώνης για παράδειγμα θα δει ότι  συνεργάστηκαν πλήθος ειδικοτήτων. Στην Πάτρα του 2015 άλλαξαν τα πράγματα και δεν το πήραμε είδηση? Πραγματικά πιστεύει κανείς ότι οι προτάσεις  “των καθ’ ύλην αρμοδίων (αρχιτεκτόνων)” είναι αυτό που διασφαλίζει την μη εξυπηρέτηση μονόπλευρα συγκεκριμένων συμφερόντων? Από που προκύπτει αυτό?

Το δεύτερο σημείο αφορά το ερωτηματολόγιο και ως ιδέα αλλά και ως δομή. Από πότε οι διαδικασίες σχεδιασμού (πόσο μάλλον η υπόδειξη συγκεκριμένων χρήσεων) καθορίζονται από ερωτηματολόγια τα οποία καταγράφουν (και μάλιστα προσανατολισμένα σε μία κατεύθυνση) την γνώμη των πολιτών? Οι διαδικασίες σχεδιασμού και παρέμβασης στην πόλη προφανώς ή αν θέλετε θα έπρεπε να θεωρούν ως θεμέλιο την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του συνόλου των πολιτών.

Αυτό όμως δεν εξυπηρετείται με την συμπλήρωση ερωτηματολογίων αλλά υπάρχουν άλλες πολύ πιο τεκμηριωμένες επιστημονικά μεθοδολογίες οι οποίες μάλιστα συμπεριλαμβάνουν και διαδικασίες ευρύτερης ή και συνολικής συμμετοχής των πολιτών στον σχεδιασμό. Μάλιστα η επίφαση δημοκρατίας και της έκφρασης γνώμης των πολιτών στο σχεδιασμό  αυτοκαταργείται από την ίδια την επιστολή που διευκρινίζει με σαφήνεια ότι οι προτάσεις θα ληφθούν υπ’ όψιν  αν τις προκρίνουν οι μελετητές (Το τελευταίο δίνει και την επίφαση της επιστημονικής εγκυρότητας αφού θα κρίνουν οι πλέον ειδικοί).

Όσον αφορά την δομή του ερωτηματολογίου από που να αρχίσει και που να τελειώσει κανείς. Μοιάζει περισσότερο με ερωτηματολόγιο που θα συνέτασσε η περιβαλλοντική ομάδα της Α Γυμνασίου ενός οποιοδήποτε σχολείου της πόλης, παρά η προσπάθεια μιας επιστημονικής ομάδας να απλουστεύσει ένα σύνθετο θέμα προκειμένου να κάνει έρευνα γνώμης στους κατοίκους της πόλης. Μερικές τελείως πρόχειρες παρατηρήσεις από τις πάρα πολλές που μπορούσε να παραθέσει κανείς:

Εγώ μια φορά δεν άντεξα και το συμπλήρωσα. Θα κάνω μάλιστα και προσπάθεια συγκέντρωσης μεγάλου αριθμού ερωτηματολογίων που θα επιλέξουν το 30. Άλλο: Μαγαζί που θα πουλά πίττα με σουβλάκι από όλα χωρίς κρεμμύδι. Συναντώ βέβαια αντιδράσεις   αντιδράσεις διότι άλλοι θέλουν γόνδολες, παγόδες κ.λ.π.

Κρίμα